نمىتوان از اين حديث براى شبهات حكميه استفاده كرد آرى ، از يك قرينه ديگرى تعميم را مىتوان استفاده كرد و آن كلمهء ابدا است كه سور قضيه كليه است و دلالت واضحى دارد بر عموميت و اطلاق و مفادش آن است كه هر يقين چه به حكم تعلق گرفته باشد و چه موضوع ، چه در شبهات حكميه و چه در موضوعات اصلا و ابدا به توسط شك قابل نقض نيست . حال از اين تعبير مىتوان عموميت را فهميد . پس از لحاظ فقه الحديث به اين نتيجه رسيديم كه حديث هم به درد شبههء حكميه و هم موضوعيه مىخورد . 2 . دلالت فقه الحديث بر حجيت استصحاب : استدلال به اين صحيحه براى حجيت استصحاب از اين جمله شروع مىشود : و الّا فانّه على يقين . . . كيفيت استدلال : از اين قرار است : كلمه الّا در اصل ان لا بوده كه نون ساكن در حرف لام كه از حروف يرملون است ادغام شده و به صورت كلمه واحده درآمده و كلمهء ان از ادوات شرط است كه نياز به فعل شرط و جزاء شرط دارند و لا اشاره به فعل شرط است ؛ يعنى و ان لم يستيقن انه قد نام و اما جزاء اين شرط كدام است ؟ در اين زمينه چهار قول وجود دارد : 1 . قول شيخ انصارى و آخوند خراسانى رحمهم اللّه آن است كه جزاء شرط محذوف است و جمله فانه على يقين من وضوئه علت آن جواب محذوف است كه قائم مقام فعل شرط شده و فاء در فانه همان فائى است كه بر سر علت در مىآيد و نمونه‌هايى زيادى در آيات و روايات داريم كه جواب شرط حذف شده و اقيم العلة مقامه . چند مثال : الف . إِنْ تَكْفُرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنْكُمْ جواب شرط عبارت بوده از : فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئاً ) . ب . إِنْ يَسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ أَخٌ لَهُ مِنْ قَبْلُ كه جواب شرط بوده : « فلا تعجب » يا « فلا بعد فيه » . ج . وَ إِنْ يُكَذِّبُوكَ فَقَدْ كُذِّبَتْ . . . كه جواب شرط بوده : لا تحزن ) . د . وَ إِنْ تَجْهَرْ بِالْقَوْلِ فَإِنَّهُ يَعْلَمُ السِّرَّ وَ أَخْفى كه جواب شرط بوده « فتتعب نفسك بلا حاجة » .